Obrączkowe zaćmienie Słońca — 31 maja 2003 r.

Zdjęcia zaćmienia

31 maja 2003 r. nastąpiło obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne na północnej półkuli. Było pierwszym od niemal 4 lat zaćmieniem Gwiazdy Dziennej widocznym w Polsce — niestety, tylko jako stosunkowo głębokie zaćmienie częściowe. Wcześniejsze zaćmienie było widoczne w naszym kraju 11 sierpnia 1999 r. — zjawisko pamiętne dla wielu osób w Europie.

Malowniczych miejsc, z których można było obejrzeć zaćmienie obrączkowe (więcej o typach zaćmień dowiesz się z tego dokumentu), było zatrzęsienie: Grenlandia, Islandia, Wyspy Owcze, Szetlandy, Orkady, wyspa Jan Mayen lub Szkocja.

Majowe zaćmienie Słońca było dosyć niezwykłym zjawiskiem. Obszar, w jakim było widać pierścień tarczy słonecznej zakrytej przez Księżyc trudno będzie nazwać pasem, jak w znakomitej większości centralnych zaćmień Słońca. Był to raczej olbrzymi półksiężyc o przybliżonych rozmiarach 4900 x 1200 kilometrów. Jego kształt wynikał bezpośrednio z geometrii zaćmienia. W dalszej części tekstu będę określał go po prostu jako "pas". Fred Espenak (Goddard Space Flight Center/NASA) na swojej stronie poświęconej zjawiskom zaćmieniowym wyjaśnia to następująco:

Oś cienia Księżyca przechodzi wysoko ponad północnym biegunem Ziemi, podczas gdy sam cień ledwie muska jej powierzchnię. W rzeczywistości północna część stożka przeciwcienia1 omija naszą planetę, w związku z czym ta granica pasa jest określona przez ziemski terminator2. W rezultacie otrzymujemy niezwykły pas zaćmienia w kształcie wielkiej litery "D". Ponieważ zaćmienie zachodzi trzy tygodnie przed letnim przesileniem, północna połowa osi obrotu Ziemi jest pochylona ku Słońcu o 21,8 stopni. Jeśli spojrzeć na to "ze Słońca", przeciwcień przechodzi między biegunem północnym a terminatorem. Wskutek tej niezwykłej geometrii, pas zaćmienia przebiega odwrotnie: ze wschodu na zachód.

Zaćmienie z ostatniego dnia maja 2003 roku było pierwszym centralnym zaćmieniem Słońca w 147. sarosie. Przeciwcień po raz pierwszy dotknął powierzchni Ziemi o 3h45m w północnej Szkocji, około 100 km na północ od Glasgow. Stąd szybko "rozszerza się" na północ i zachód. W Szkocji, na Orkadach i Szetlandach maksymalna faza zaćmienia następuje o wschodzie Słońca bądź krótko po nim. Kilka minut później brzeg stożka przeciwcienia dociera do Wysp Owczych, dając trwającą ponad 3 minuty fazę obrączkową nisko nad horyzontem.

Minutę przed godziną czwartą czasu uniwersalnego (UT) zachodni brzeg stożka przeciwcienia dotknął wybrzeża Islandii. Mimo iż wyspa jest duża, czas trwania fazy obrączkowej na całym jej obszarze był równy z dokładnością do kilku sekund — właśnie ze względu na szerokość pasa.

Ostatnim lądem na trasie przeciwcienia była największa wyspa świata — Grenlandia. Pas dzielił ją na dwie nierówne części, zmniejszając jednocześnie swoją szerokość.

Zaćmienie obrączkowe na całej Ziemi trwało zaledwie 47 minut. Jego centralna linia tworzyła krótki łuk, na tej mapie zaznaczony na czerwono. Ona sama "żyła" czterokrotnie krócej niż cały pas zaćmienia obrączkowego — jedynie 12 minut.

Widoczność zaćmienia w Polsce

Ta strona zawiera rysunki Słońca w chwili największego zaćmienia w kilku dużych miastach, wraz z momentami kontaktów.

Jak obserwować?

Zaćmienie było widoczne bardzo wcześnie rano, o wschodzie Słońca i krótko potem. Wytrwali miłośnicy astronomii na pewno nie przegapili możliwości ujrzenia tego zjawiska. Dla nich, a także dla tych, którzy są "astronomami sezonowymi", przygotowałem kilka porad dotyczących prostych metod bezpiecznej obserwacji zaćmień Słońca.

Uwagi i objaśnienia:

Dane liczbowe podałem w oparciu o obliczenia wykonane programem Occult v1.5 oraz wykorzystałem dane opublikowane przez Freda Espenaka z NASA/GSFC (gorąco zachęcam do odwiedzin na jego witrynie poświęconej w całości zaćmieniom).

1przeciwcień to swego rodzaju przedłużenie stożka cienia rzucanego przez Księżyc podczas zaćmienia. Jest to wygodne, chociaż sztuczne pojęcie, w przeciwieństwie do stożka cienia. Obserwatorzy w stożku cienia zaobserwują całkowite zaćmienie Słońca, obserwatorzy w stożku przeciwcienia — zaćmienie obrączkowe, a dla znajdujących się dokładnie na szczycie stożka średnice tarcz Słońca i Księżyca są równe, czyli zaobserwują oni zaćmienie całkowite trwające 0 sekund. Rysunek powinien wyjaśnić ewentualne wątpliowści.

2terminator to — mówiąc obrazowo — granica dnia i nocy. Gdy obserwujemy zachód lub wschód Słońca, znajdujemy się przez chwilę na ziemskim terminatorze.

[Zaćmienia | Zakrycia | Astronomia ]

[ Strona główna | Informacje techniczne | Nowości | Mapa strony | PGP ]

Ostatnia aktualizacja: 20 czerwca 2007


© 1999–2017 by Tomasz Lewicki

Dobra strona!

Creative Commons Spam Poison Valid XHTML Valid CSS2 Kubuntu PageRank